หลักคิดสำคัญ

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate change)

กรอบอนุสัญญาแห่งสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (United Nations Framework Convention on Climate Change: UNFCCC) หมายถึง การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศอันเป็นผลทางตรงหรือทางอ้อมจากกิจกรรมของมนุษย์ที่ทำให้องค์ประกอบของบรรยากาศเปลี่ยนแปลงไป นอกเหนือจากความผันแปรที่เป็นไปตามธรรมชาติในช่วงเวลาเดียวกัน
คณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Intergovernmental Panel on Climate Change: IPCC) ได้ให้นิยามว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ว่าจะเนื่องมาจาก ความผันแปรตามธรรมชาติหรือกิจกรรมของมนุษย์ทั้งนี้เนื่องจากทำให้อุณหภูมิของโลกร้อนขึ้น จากภาวะของปรากฏการณ์เรือนกระจก
การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Adaptation) ภายใต้ IPCC หมายถึง การปรับตัวเพื่อให้สามารถดำรงอยู่และดำเนินกิจกรรมหรือวิถีชีวิตต่อไปได้ภายใต้สถานการณ์ ที่ภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงไป รวมถึงแนวทางใหม่หรือวิธีการที่จะลดภาวะล่อแหลมเปราะบางของระบบ หรือภาคส่วนต่างๆ ตลอดจนสังคมมนุษย์ต่อผลกระทบ และผลสืบเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การลดทอนภาวะล่อแหลมเปราะบาง ต่อผลกระทบหรือความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น

การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย

การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เป็นมาตรการที่สำคัญในการอยู่ร่วมกับผลกระทบที่เกิดขึ้น ในปัจจุบันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ การบริหารจัดการและรับมือกับความเสี่ยงจากผลกระทบ ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต เพื่อให้สังคมเกิดความมั่นคงเข้มแข็ง (Resilience) และเป็นสังคมที่ทนทาน (Robustness) ต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศในอนาคต
สำหรับประเทศไทยมีความจำเป็นในการดำเนินงานด้านการปรับตัวเพื่อให้สอดคล้องกับการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม โดยให้ความสำคัญกับผู้ได้รับผลกระทบ 6 ภาคส่วนหลัก คือ

  1. ภาคทรัพยากรน้ำ: การจัดการน้ำ อุทกภัย และภัยแล้ง
  2. ภาคการเกษตรและความมั่นคงทางอาหาร
  3. ภาคการตั้งถิ่นฐานและความมั่นคงของมนุษย์
  4. ภาคสาธารณสุข
  5. ภาคการท่องเที่ยว
  6. ภาคการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ

ประเทศไทยมีแผนนโยบายและร่างยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 12 แผนการขับเคลื่อนเป้าหมายเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนหลังปี พ.ศ.2558ยุทธศาสตร์แห่งชาติว่าด้วยการจัดการการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พ.ศ. 2551-2555 ยุทธศาสตร์ประเทศและแผนปฏิบัติการการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน ปีงบประมาณ 2556-2561 แผนแม่บทรองรับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พ.ศ. 2558-2593 รวมถึงแผนและยุทธศาสตร์ ในระดับกรมหรือหน่วยงานต่างๆ เช่น แผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2555-2559 แผนแม่บทของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ยุทธศาสตร์การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศด้านการเกษตร พ.ศ. 2556-2559 แผนยุทธศาสตร์อนามัยสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2555-2559 แผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติ พ.ศ. 2555-2559

นอกจากนี้ยังมีการวิจัยและสร้างความรู้ เพื่อการสนับสนุนการดำเนินงานจากหน่วยงานวิจัยและหน่วยงานภาครัฐต่างๆจากงานศึกษาโครงการการจัดทํากรอบการดําเนินงานด้านการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แห่งชาติ (สผ., 2558) พบว่า เนื้อหาในนโยบายหรือแผนแม่บทการรับมือกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศดังกล่าว เป็นเพียงกรอบแนวทางเท่านั้น ยังไม่มีแนวทางปฏิบัติรวมถึงการเตรียมทรัพยากรเพื่อไปสู่เป้าหมายที่ชัดเจน ดังนั้นการจัดทําแผนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (National Adaptation Plan: NAP) จึงเป็นสิ่งจําเป็นที่ต้องจัดทําขึ้น